Alopecia Areata

Wat is alopecia areata?

Alopecia areata is een huidaandoening waarbij plotseling kale plekken ontstaan in behaarde gebieden. De kale plekken zijn in de regel rond of ovaal van vorm. Alopecia areata kan beperkt blijven tot de hoofdhuid, maar soms ook elders op het lichaam voorkomen.

Hoe ontstaat alopecia areata?

De precieze oorzaak van alopecia areata is onbekend. Vermoedelijk heeft het een immunologische oorzaak. Dat wil zeggen dat er sprake is van een stoornis in het afweermechanisme van het lichaam. De afweer is als het ware ontspoord en richt zich tegen onderdelen van het eigen lichaam, in dit geval tegen de haarwortels. Dit vermoeden wordt versterkt doordat mensen met alopecia areata verhoudingsgewijs iets vaker lijden aan ziekten die berusten op stoornissen van het afweersysteem. Dit kunnen schildklierziekten, vitiligo (witte vlekken op de huid), of bepaalde vormen van bloedarmoede zijn.
Daarnaast spelen erfelijke factoren mogelijk een rol. Of psychische spanningen en overmatige stress alopecia areata kunnen uitlokken of verergeren is niet bekend. Waarschijnlijk spelen deze factoren slechts een ondergeschikte rol.

Wat zijn de verschijnselen?

Alopecia areata treedt meestal plotseling op. Dikwijls merkt degene die het betreft zelf niets van de haaruitval, maar worden de kale plekken ontdekt door de kapper, familieleden of vrienden. In ernstige gevallen kan het haar met grote plukken uitvallen. De kale plekken blijven meestal beperkt tot de behaarde hoofdhuid. In principe kunnen zij echter ontstaan in alle lichaamsgebieden waar haren groeien, zoals wenkbrauwen, baardstreek, oksels en schaamstreek. Ook komt het voor dat het haar niet pleksgewijs uitvalt, maar gelijkmatig verspreid over de gehele hoofdhuid. In zeldzame gevallen valt al het hoofdhaar of al het lichaamshaar uit.
Deze ziekte treft in principe alleen de (donker) gepigmenteerde haren. Witte haren vallen meestal niet uit.
Het verloop van alopecia areata is erg onvoorspelbaar. In de meeste gevallen treedt spontaan een herstel van de haargroei op binnen enkele maanden tot jaren. De haren die terugkomen zijn soms wit, maar na verloop van tijd herstelt zich de normale haarkleur. In sommige gevallen treedt geen volledige genezing op. Ook komt het voor dat de haargroei zich in de oorspronkelijke plekken herstelt, maar dat vervolgens ergens anders opnieuw kale plekken ontstaan. Het is mogelijk dat de aandoening volledig verdwijnt en na jaren weer terugkomt.
Bij alopecia areata kunnen putjes in de nagelplaat voorkomen.
Alopecia areata tast de lichamelijke gezondheid niet aan. Kaalheid kan echter nadelige psychische gevolgen hebben, waardoor het leggen van sociale contacten ernstig wordt bemoeilijkt.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Als het haarverlies wordt gekenmerkt door scherp omschreven kale plekken op de hoofdhuid is de diagnose eenvoudig te stellen. Ingewikkelder wordt het als de haaruitval gelijkmatig verspreid optreedt. Soms is aanvullend onderzoek van de haarwortels en/of huidweefsel noodzakelijk om andere haarziekten uit te sluiten.

Wat is de behandeling?

In de meeste gevallen herstelt de haargroei spontaan binnen enkele maanden tot jaren. Dit betekent dat eigenlijk altijd het natuurlijke beloop zou kunnen worden afgewacht. Voor veel mensen is alopecia areata echter een beangstigende aandoening en is het moeilijk een afwachtende houding aan te nemen. Om het herstel van de haargroei te bespoedigen, kunnen de volgende behandelingsmethoden worden overwogen.

Corticosteroïden

Dit zijn hormonen die het lichaam ook zelf aanmaakt. Corticosteroïden beïnvloeden het afweersysteem. Door behandeling met corticosteroïden wordt geprobeerd de abnormale afweerreactie in de kale plekken te onderdrukken. De behandeling met corticosteroïden is niet altijd succesvol. De behandeling is het meest effectief indien het corticosteroïd in de kale plekken wordt ingespoten. Dat kan worden gedaan met een injectienaald of met een soort hogedrukspuit (dermojet). De behandeling met de dermojet is niet erg pijnlijk. Deze behandeling wordt alleen toegepast bij kleine kale plekken. Enkele weken na de behandeling beginnen de haren vaak weer te groeien. Het kan nodig zijn deze behandeling enkele malen te herhalen. Als gevolg van deze behandeling kan de huid plaatselijk dunner worden, maar dat herstelt zich meestal na enige tijd.
Men kan corticosteroïden ook als zalf, crème of lotion op de huid aanbrengen, maar deze behandeling is weinig werkzaam. Bij uitgebreide alopecia areata worden soms corticosteroïden in de vorm van tabletten in hoge dosering toegediend, maar de effectiviteit hiervan is nooit overtuigend aangetoond.

Lichttherapie

De combinatie van lichttherapie met een geneesmiddel dat de huid gevoeliger maakt voor ultraviolet licht (PUVA) kan bij uitgebreide kaalheid op het hoofd soms goede resultaten opleveren. Wanneer de haargroei zich echter heeft hersteld, kan het licht niet meer tot de huid doordringen en valt het haar meestal weer uit. Langdurige toepassing van deze vorm van lichttherapie is schadelijk voor de huid.

Plaatselijke immuuntherapie

In ernstige gevallen kan plaatselijke immuuntherapie worden toegepast. De patiënt wordt eerst overgevoelig (allergisch) gemaakt voor een bepaalde stof. Daarna worden de kale plekken wekelijks ingesmeerd met een langzaam toenemende concentratie van deze stof, zodat ter plaatse een gering allergisch eczeem ontstaat. Door deze allergische reactie worden de haarwortels als het ware gestimuleerd, waardoor de haargroei bij een aantal patiënten terugkomt. De bijwerkingen zijn jeuk, gezwollen lymfeklieren in de hals en soms pigmentafwijkingen. Er kunnen zowel donker gepigmenteerde vlekken ontstaan als ongepigmenteerde vlekken.

Wat kunt u zelf nog doen?

Als sprake is van uitgebreide kaalheid kan de aanschaf van een pruik of haarstukje worden overwogen. De ziekenkas voorziet in een terugbetaling voor een pruik. Dieetmaatregelen en vitaminepreparaten zijn niet zinvol. De haargroei is hierdoor niet te beïnvloeden.

Wat zijn de vooruitzichten?

Meestal herstelt de alopecia areata volledig als het gaat om kleine kale plekken. Bij uitgebreide alopecia areata, waarbij bijvoorbeeld alle hoofdhaar of alle lichaamsbeharing is verdwenen, zijn de vooruitzichten ongunstig. Het beloop van de ziekte wordt verder ongunstig beïnvloed als de aandoening in de jeugd is ontstaan, als andere immunologische ziekten aanwezig zijn of in de familie voorkomen en als sprake is van een aanleg voor eczeem, astma of hooikoorts.